Masło shea – wszechstronny emolient w pielęgnacji skóry i włosów

Masło shea [INCI: Butyrospermum Parkii Butter] znane również jako masło karité lub galam, często określane jest mianem „złota Afryki” ze względu na swoje wyjątkowe właściwości pielęgnacyjne oraz znaczenie dla lokalnych społeczności. Cenione jest przede wszystkim za działanie nawilżające, regenerujące oraz ochronne, dzięki czemu znajduje szerokie zastosowanie w produktach kosmetycznych przeznaczonych do pielęgnacji skóry i włosów. Wspiera odbudowę bariery hydrolipidowej, poprawia elastyczność skóry oraz chroni ją przed nadmierną utratą wody. Z tego względu stanowi istotny składnik m.in. kremów, balsamów, maseł do ciała oraz pomadek ochronnych. Aby w pełni zrozumieć jego działanie i potencjał w produktach kosmetycznych, warto przyjrzeć się jego pochodzeniu, procesowi pozyskiwania oraz właściwościom fizykochemicznym.

Jak pozyskiwane jest masło shea?

Masło shea pozyskiwane jest z nasion drzewa masłowego (Vitellaria paradoxa), występującego naturalnie w rejonach Afryki Zachodniej i Centralnej, w szczególności w takich krajach jak Burkina Faso, Ghana czy Wybrzeże Kości Słoniowej. Proces produkcji masła shea jest wieloetapowy i tradycyjnie wykonywany ręcznie. Rozpoczyna się od zbioru dojrzałych owoców, z których wydobywa się nasiona. Następnie są one suszone, prażone, rozdrabniane oraz gotowane, aż do uzyskania tłuszczu roślinnego o charakterystycznej konsystencji. Proces ten cechuje się stosunkowo niską wydajnością – z około 15 kg owoców uzyskuje się jedynie około 1 kg masła. Podobnie jak w przypadku wielu surowców roślinnych, wyróżnia się dwa typy masła shea: nierafinowane oraz rafinowane. Masło nierafinowane otrzymywane jest w procesie mechanicznym, bez użycia chemicznych rozpuszczalników i przy zachowaniu niskiej temperatury. Dzięki temu zachowuje wysoką zawartość składników aktywnych, takich jak witaminy A, E i F, antyoksydanty oraz naturalne kwasy tłuszczowe. Charakteryzuje się żółtawą lub beżową barwą oraz specyficznym, lekko orzechowym zapachem. Z kolei masło rafinowane poddawane jest procesom oczyszczania w podwyższonej temperaturze, co pozwala uzyskać produkt o białej barwie, neutralnym zapachu i większej trwałości.

Jakie są właściwości fizykochemiczne masła shea?

Masło shea wyróżnia się bogatym i zróżnicowanym składem lipidowym. Zawiera zarówno nasycone, jak i nienasycone kwasy tłuszczowe, które odgrywają kluczową rolę w odbudowie i wzmacnianiu bariery lipidowej naskórka. Do najważniejszych należą kwas oleinowy, stearynowy, linolowy oraz palmitynowy. Oprócz tego masło shea zawiera cenne składniki aktywne, takie jak witaminy A i E, wykazujące działanie antyoksydacyjne, fitosterole ograniczające transepidermalną utratę wody oraz alantoinę o właściwościach kojących i regenerujących. Pod względem fizykochemicznym masło shea ma charakterystyczną, półstałą konsystencję w temperaturze pokojowej, zbliżoną do miękkiego masła. Pod wpływem ciepła skóry łatwo się topi, co ułatwia jego aplikację i rozprowadzanie. Ta właściwość sprawia, że jest ono chętnie wykorzystywane zarówno jako składnik produktów kosmetycznych, jak i w pielęgnacji bezpośredniej. W produktach kosmetycznych masło shea pełni przede wszystkim funkcję emolientu oraz konsystencjotwórczą. Tworzy na powierzchni skóry warstwę okluzyjną, która ogranicza transepidermalną utratę wody i pomaga utrzymać optymalny poziom nawilżenia. Dzięki temu skutecznie wspiera regenerację bariery hydrolipidowej oraz przywraca skórze miękkość i elastyczność.

Zastosowanie masła shea w produktach kosmetycznych

Wszechstronność masła shea sprawia, że znajduje ono zastosowanie w szerokim spektrum produktów kosmetycznych. W pielęgnacji ciała stanowi składnik balsamów, maseł i kremów, gdzie odpowiada za intensywne nawilżenie, natłuszczenie oraz poprawę elastyczności skóry. Regularne stosowanie produktów zawierających masło shea przyczynia się do wygładzenia skóry oraz zmniejszenia uczucia suchości i napięcia, uczucia „ciągnięcia” skóry.  W pielęgnacji twarzy jest składnikiem kremów odżywczych oraz masek regenerujących, szczególnie polecanych dla skóry suchej, wrażliwej i dojrzałej. W pielęgnacji włosów masło shea działa jako naturalny emolient, który wygładza łuski włosa, poprawia jego elastyczność oraz chroni przed uszkodzeniami mechanicznymi i utratą wilgoci. Jest składnikiem odżywek, masek i szamponów przeznaczonych do włosów suchych i zniszczonych. Znajduje także zastosowanie w pielęgnacji paznokci i skórek, gdzie działa wzmacniająco i natłuszczająco.

Czy masło shea jest odpowiednie dla każdego typu skóry?

Masło shea jest uznawane za składnik dobrze tolerowany przez większość typów skóry, w tym również przez skórę wrażliwą, a nawet skórę niemowląt. Jego właściwości nawilżające, regenerujące i kojące sprawiają, że szczególnie dobrze sprawdza się w pielęgnacji skóry suchej oraz podrażnionej. W przeciwieństwie do niektórych „cięższych” lipidów, masło shea uznawane jest za składnik o niskim potencjale komedogennym, co oznacza, że może być stosowane także w mniejszych ilościach w pielęgnacji skóry skłonnej do niedoskonałości. Dodatkowo jego właściwości łagodzące sprawiają, że skutecznie redukuje uczucie swędzenia, pieczenia oraz napięcia skóry wynikające z jej przesuszenia. Dzięki temu znajduje zastosowanie w produktach przeznaczonych do skóry wymagającej szczególnej troski.

Rola masła shea w recepturowaniu produktów kosmetycznych

Masło shea oprócz znaczenia pielęgnacyjnego, odgrywa również istotną rolę w kształtowaniu właściwości fizykochemicznych i aplikacyjnych produktów kosmetycznych. Jako składnik lipidowy wpływa na konsystencję produktów, nadając im kremową, bogatą strukturę oraz poprawiając ich właściwości aplikacyjne. W kremach i balsamach działa jako substancja natłuszczająca, w pomadkach i sztyftach stabilizuje strukturę produktu, a w produktach do włosów ułatwia rozprowadzanie produktu. Dzięki swojej zdolności do łączenia się z innymi składnikami lipidowymi masło shea ułatwia tworzenie stabilnych i jednorodnych receptur kosmetycznych. Jego obecność wpływa również na poprawę odczuć sensorycznych podczas aplikacji produktu, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia konsumenta.

Masło shea jest jednym z najbardziej uniwersalnych i wszechstronnych surowców roślinnych stosowanych w produktach kosmetycznych. Łączy w sobie funkcje ochronne, odżywcze. Mimo rozwoju nowych technologii i surowców, masło shea niezmiennie pozostaje jednym z fundamentów współczesnej pielęgnacji.

Źródła:

Honfo, F. G., Akissoe, N., Linnemann, A. R., Soumanou, M., & Van Boekel, M. A. J. S. (2014). Nutritional composition of shea products and chemical properties of shea butter: A review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. Pobrane 22 sierpnia 2025, z https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24261539/

Ferreira, M. S., et al. (2021). Trends in the use of botanicals in anti-aging cosmetics: role of shea butter. International Journal of Molecular Sciences. Pobrane 22 sierpnia 2025, z https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/PMC8230945/

Burnett, C. L., et al. (2024). Safety assessment of Butyrospermum parkii (shea)-derived ingredients as used in cosmetics. International Journal of Toxicology, 43(Suppl 1), 82S–95S. Pobrane 22 sierpnia 2025.  https://doi.org/10.1177/10915818231224230