Przejdź do:

Wróc do listy kosmetyków

Kosmetyki do jamy ustnej

Zęby
Ludzie, jak wszystkie ssaki, posiadają w ciągu swojego życia dwa rodzaje zębów. Pierwsze, tzw. zęby mleczne, zaczynają pojawiać się u dzieci między 5, a 9 miesiącem życia i wyrastają stopniowo przez około 2 lata. Jest ich 20. Następnie, około 5 roku życia, zęby mleczne są stopniowo zastępowane tzw. zębami stałymi, których jest 32. Zęby stałe klasyfikujemy następująco: kły, siekacze, zęby trzonowe i przedtrzonowe. W uzębieniu mlecznym nie ma zębów przedtrzonowych.
Elementy anatomiczne zęba to korzeń, szyjka i korona. Korona jest pokryta szkliwem, które chroni ząb przed mechanicznym ścieraniem podczas żucia. Najczęstszą chorobą zęba jest próchnica, która w skrajnych przypadkach może doprowadzić do ekstrakcji, czyli utraty zęba.

Najczęściej występujące problemy higieniczne jamy ustnej i ich usuwanie

• Przebarwienia zębów
Istnieją dwa rodzaje przebarwień zębów: przebarwienia będące wynikiem picia i jedzenia, a także przebarwienia powstające po zastosowaniu leków (jak np. tetracykliny) lub w wyniku nadmiaru ekspozycji na fluor w okresie rozwoju zębów (w wieku poniżej 5 lat). Najczęstszą metodą usuwania plam z zębów, powstających na skutek jedzenia, jest stosowanie materiałów ściernych takich jak ditlenek krzemu, dihydrat fosforanu wapnia i sole glinu. Wszystkie wymienione substancje stosowane są w połączeniu z substancjami myjącymi (substancjami powierzchniowo czynnymi).
Dodatkowo, na początku lat osiemdziesiątych zostały wprowadzone enzymy oraz obojętny pirofosforan. Jeszcze później zaczęto stosować nadtlenek wodoru, czy nadtlenek wapnia, do usuwania przebarwień zarówno powstających na skutek picia i jedzenia, jak i przebarwień powstających na skutek brania leków. Ponadto wykazano, że bardzo skuteczną metodą usuwania przebarwień jest stosowanie kalcynowanego tlenku glinu z pirofosforanem.
Aby ocenić działanie past do zębów, przeprowadza się analizę zmiany kolorów, ale trudno jest ją ocenić w warunkach laboratoryjnych, dlatego taką ocenę przeprowadza się nie w warunkach laboratoryjnych, ale na ludziach (in vivo).

• Zapach z ust
Nieprzyjemny zapach z ust powstaje na skutek przetwarzania białek obecnych w ślinie przez bakterie znajdujące się w jamie ustnej. W wyniku tego procesu uwalniane są lotne związki siarki. Wykazano, że siarkowodór, merkaptan metylu i siarczek dimetylu są głównymi substancjami odpowiedzialnymi za zapach z ust.
Stosowanie substancji hamujących rozwój bakterii jest skuteczną metodą ograniczania powstawania nieprzyjemnego zapachu z ust.
Skuteczność redukcji zapachu po zastosowaniu preparatów do higieny jamy ustnej określa się poprzez zastosowanie oceny instrumentalnej lub sensorycznej w badaniach z udziałem ochotników.

• Próchnica
Powszechnie wiadomo, że próchnica jest wynikiem jednoczesnego działania kilku czynników: spożycia węglowodanów, aktywności bakterii (dla których cukry są głównym pożywieniem), niewłaściwej higieny jamy ustnej, podatności osobniczej i czasu.
Na skutek trawienia węglowodanów bakterie płytki nazębnej wytarzają kwasy w jamie ustnej. Kwasy powodują rozpuszczanie szkliwa zębów. Powstające kwasy atakują powierzchnię szkliwa i zubożają ją w minerały. W wyniku tego procesu na powierzchni szkliwa tworzą się mikrourazy. Obszary te nawet w początkowej fazie (w postaci białych plamek) mogą być wykryte przez stomatologa.
Skuteczne metody zapobiegania próchnicy to ograniczanie spożycia węglowodanów, regularne przeglądy stomatologiczne i właściwa higiena jamy ustnej.

• Nadwrażliwość zębów
Nadwrażliwość zębiny to miejscowy ból pod wpływem czynników termicznych, chemicznych, osmotycznych lub mechanicznych. Przyczyną tej dolegliwości jest odsłonięcie kanalików zębiny w wyniku uszkodzenia szkliwa. U starszych osób przyczyną nadwrażliwości może być też odsłonięcie korzeni spowodowane cofaniem się dziąseł i odsłanianiem korzeni. Korzenie, nie są chronione szkliwem i dlatego są wrażliwe na ciepło, zimo lub ucisk.

• Kamień nazębny
Kamień powstaje z płytki nazębnej, w wyniku jej mineralizacji. Zawiera substancje organiczne i nieorganiczne. Część organiczna składa się ze złuszczonych komórek nabłonka, leukocytów, mikroorganizmów i polisacharydów. Substancje nieorganiczne to sole fosforanu wapnia, które zawierają: hydroksyapatyt, dihydrat fosforanu wapnia i oktafosforan wapnia.
Kamień nazębny nie jest uważany za główną przyczynę chorób przyzębia, ale może być ich następstwem.
Kamień nazębny jest twardszy, niż płytka nazębna, dlatego jedyną metoda jego usuwania są zabiegi skalingu przeprowadzane przez dentystów i higienistów.

Kosmetyki do higieny jamy ustnej
Odpowiednia codzienna pielęgnacja jamy ustnej chroni przed rozwojem próchnicy, chorobami dziąseł i innymi problemami jamy ustnej.

Podstawowymi preparatami przeznaczonymi do higieny jamy ustnej są pasty do zębów.
Jedna z pierwszych past do zębów zawierała materiał ścierny (węglan wapnia) oraz niewielką ilość sproszkowanego mydła. Taka pasta działała drażniąco na tkanki jamy ustnej, gdyż ze względu na zawartość mydła pH było bardzo wysokie. Po II wojnie światowej, wiele firm przeprowadzało badania naukowe preparatów do czyszczenia zębów, w celu modyfikacji receptury. Zamiast mydła, jako pierwszy został wprowadzony syntetyczny detergent sarkozynian laurylosiarczanu sodowego (INCI Sodium Lauroyl Sarcosinate).

Podstawowy skład większości współczesnych past do zębów to: materiały ścierne, substancje zagęszczające, substancje powierzchniowo czynne, substancje aktywne (np. o działaniu przeciwbakteryjnym, związki remineralizujące szkliwo), aromaty i humektanty (związki zapobiegające wysychaniu).

Wśród preparatów do higieny jamy ustnej znajdziemy pasty do zębów, płyny do płukania jamy ustnej oraz nici dentystyczne.


Kierunek rozwoju past do zębów
Pierwotnie pasty do zębów były przeznaczone do czyszczenia (polerowania), czyli zawierały przede wszystkim materiał ścierający. Następnie właściwości myjące zostały wzmocnione przez dodatek substancji powierzchniowo czynnych. Z czasem wprowadzono nowe substancje i technologie umożliwiające ograniczenie występowania podrażnień, kontrolę pH płytki nazębnej (niskie pH sprzyja powstawaniu próchnicy), kontrolę ilości mikroorganizmów i remineralizację szkliwa (utwardzenie). W celu uzyskania właściwości wybielających past do zębów zaczęto dodawać utleniacze, jak np. nadtlenku wodoru (INCI Hydrogen Peroxide).

Próchnica jest bardzo dużym problemem, jednak wcześnie wykryte zmiany można naprawić poprzez zmianę różnych czynników środowiskowych jamy ustnej, tj. poprzez przesycenie zawartości fosforanów wapnia w ślinie, dodatek fluoru (utwardzenie szkliwa) i przywracanie odpowiedniego pH.
Działanie na szkliwo kwasów wytwarzanych przez bakterie prowadzi do demineralizacji szkliwa. Skuteczną metodą zapobiegania temu zjawisku jest remineralizacja szkliwa. Brakujące minerały są zastępowane przez nierozpuszczalny fosforan wapnia. Proces remineralizacji jest wzmacniany poprzez jony fluoru, które zawarte są w produktach przeznaczonych do higieny jamy ustnej.
Pasty do zębów z fluorem zaopatrują w składniki mineralne (remineralizacja) szkliwo zębów w początkowej fazie próchnicy zęba. Powszechnie stosowny jest fluorek sodu oraz monofluorofosforan sodu.

Usuwanie mechaniczne kamienia nazębnego jest bolesne i powoduje dyskomfort dla pacjenta, dlatego w preparatach do higieny jamy ustnej stosowane są substancje ograniczające powstawanie kamienia nazębnego. Te substancje powodują przekształcanie soli fosforanu wapnia do substancji krystalicznych, rozpuszczalnych w wodzie. Do najbardziej skutecznych inhibitorów powstawania kamienia nazębnego należą: pirofosforan i sole cynku, a także związki fluoru.

Kolejnym etapem ewolucji chemii past do zębów było zastosowanie środków zmniejszających nadwrażliwość zębów.
W terapii nadwrażliwości zębów profilaktycznie stosuje się sole potasowe, takie jak azotan potasu, który powoduje zmniejszenie aktywności nerwów. Metoda ta została wprowadzona poprzez stosowanie azotanu potasu i kopolimerów, które przywierają do powierzchni zębów. Niestety jednak efekty zmniejszenia nadwrażliwości zębów są zauważalne dopiero 2 lub 3 tygodnie po zastosowaniu kuracji.

Kolejnym krokiem w rozwoju past do zębów było zastosowanie substancji przeciwbakteryjnych. Flora bakteryjna płytki nazębnej na styku zęba i dziąsła jest główną przyczyną zapalenia dziąsła, co w ostateczności może prowadzić do zapalenia przyzębia. Gdy ilość bakterii zwiększa się o 2 lub 3 razy w porównaniu z poziomem normalnym, może wystąpić zapalenie dziąseł. Stosowana substancja przeciwbakteryjna powinna wykazywać szerokie spektrum działania, ponieważ mikroflora bakteryjna w jamie ustnej jest złożona.
W tej grupie składników najczęściej stosuje się kationowe substancje przeciwbakteryjne takie jak chlorek cetylotrójmetyloamoniowy (INCI Cetrimonium Chloride) i triklosan (INCI Triclosan).
Kationowe substancje przeciwbakteryjne zazwyczaj są stosowane w stężeniach 0,1 do 0,5%. Do kationowych substancji przeciwbakteryjnych należy np. diglukonian chlorheksydyny (INCI Chlorhexidine Digluconate), chlorek cetylopirydyny (INCI: Cetylpyridine Chloride).
Triklosan (INCI Triclosan), wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego w stosunku do, zarówno bakterii Gram (+) oraz Gram (-). Jednak efekt działania substancji jest zależny od czasu utrzymywania się w jamie ustnej. Czas utrzymywania się substancji w jamie ustnej można wydłużyć poprzez zastosowanie kopolimeru eteru poliwinylometylowego oraz kwasu maleinowego PVM/MA (INCI PVM/MA Copolymer). Triklosan nie tylko zabija bakterie, ale również neutralizuje produkty bakteryjne, które mogłyby powodować stan zapalny jamy ustnej, triklosan wykazuje więc pośrednie działanie przeciwzapalne.

Bezpieczeństwo kosmetyków do higieny jamy ustnej
Preparaty do higieny jamy ustnej, jak wszystkie kosmetyki podlegają ocenie bezpieczeństwa zgodnie z przepisami ustawy o kosmetykach. Więcej informacji na temat bezpieczeństwa kosmetyków przeczytasz w sekcji Bezpieczeństwo kosmetyków.

W preparatach przeznaczonych do higieny jamy ustnej pojawia się problem kompatybilności opakowania ze składem kosmetyku. Kompatybilność oceniana jest w laboratorium jeszcze przed wprowadzeniem kosmetyku do obrotu.
Ponadto w produktach przeznaczonych do higieny jamy ustnej czas trwania ekspozycji jest bardzo ważny, ponieważ produkt przez dłuższy czas kontaktuje się z błonami śluzowymi jamy ustnej. Dlatego niektóre substancje podlegają dodatkowym ograniczeniom w związku ze stosowaniem ich w preparatach do higieny jamy ustnej, m.in. formaldehyd (INCI Formaldehyde), który znajduje się na liście substancji konserwujących dozwolonych do stosowania w produktach kosmetycznych z ograniczeniami. Jego maksymalne dozwolone stężenie wynosi 0,2% w produktach kosmetycznych z wyjątkiem preparatów przeznaczonych do higieny jamy ustnej, gdzie jego stężenie nie może przekraczać 0,1%.
Jednakże, istotny jest również czas jaki przeznaczamy na pielęgnację jamy ustnej. Czas mycia, czy płukanie jamy ustnej powinien być wystarczająco długi, ze względu na działanie substancji aktywnych stosowany w kosmetykach. Substancja aktywna zazwyczaj dyfunduje ze śliny, zanim dotrze do określonego miejsca działania.
Ze względu na długi odstęp pomiędzy jednym stosowaniem a drugim, produktów przeznaczonych do higieny jamy ustnej, zaleca się stosowanie ich przynajmniej dwa razy dziennie, co chroni przed rozwojem próchnicy. Im dłużej substancja utrzymuje się w miejscu działania, tym dłużej wywołuje efekt terapeutyczny.

Poniżej przedstawiono przykładowe receptury preparatów do higieny jamy ustnej.

Przykładowa receptura pasty do zębów:

NAZWA INCI DZIAŁANIE KOSMETYCZNE FUNKCJA W KOSMETYKU
AQUA   Rozpuszczalnik
HYDRATED SILICA Substancja czyszcząca i polerująca Pełni rolę modyfikatora właściwości reologicznych - zwiększa lepkość preparatu tworząc żel. Poprawia właściwości aplikacyjne kosmetyku - ułatwia rozprowadzanie. Zapobiega zbrylaniu się składników kosmetyku

SORBITOL

Substancja czyszcząca i polerująca
Substancja hydrofilowa, nawilżająca. Posiada słodki smak, dlatego stosowany jest w produktach do higieny jamy ustnej w celu polepszenia smaku
 
Humektant – zapobiega wysychaniu kosmetyku
GLYCERIN Hydrofilowa substancja nawilżająca Humektant – zapobiega wysychaniu kosmetyku
PEG-6   Humektant – zapobiega wysychaniu kosmetyku
SODIUM LAURETH SULFATE Substancja myjąca  
XANTHAN GUM   Modyfikator właściwości reologicznych – wpływa na konsystencję kosmetyku, powodując wzrost lepkości.
ACRYLATES/C10-30 ALKYL ACRYLATE CROSSPOLYMER Tworzy film ograniczający odparowywanie wody, dzięki czemu nawilża Modyfikator właściwości reologicznych – wpływa na konsystencję kosmetyku, powodując wzrost lepkości preparatu
SODIUM FLUORIDE Stosowany w pastach do zębów jako substancja zapobiegająca powstawaniu próchnicy. Wzmacnia szkliwo poprzez jego remineralizację  
SODIUM SACCHARIN Stosowany w pastach do zębów jako substancja zapobiegająca powstawaniu próchnicy. Wzmacnia szkliwo  
CARRAGEENAN   Modyfikator właściwości reologicznych – wpływa na konsystencję kosmetyku, powodując wzrost lepkości
SODIUM HYDROXIDE   Regulator pH
LIMONENE   Składniki kompozycji zapachowych
CI 73360   Barwnik
CI 74160   Barwnik

Przykładowa receptura płynu do płukania ust:

NAZWA INCI DZIAŁANIE KOSMETYCZNE FUNKCJA W KOSMETYKU
AQUA   Rozpuszczalnik
ALCOHOL Nadaje uczucie świeżości Rozpuszczalnik
GLYCERIN Hydrofilowa substancja nawilżająca  
POLYSORBATE 20   Pełni rolę solubilizatora, czyli umożliwia wprowadzenie do roztworu wodnego substancji nierozpuszczalnych lub trudno rozpuszczalnych w wodzie, jak kompozycje zapachowe, wyciągi roślinne, substancje tłuszczowe.
SODIUM BENZOATE   Substancja konserwująca
CETYLPYRIDINIU CHLORIDE Ma działanie bakteriostatyczne. Dlatego stosowana w płukankach do zębów jako substancja zapobiegająca powstawaniu próchnicy  
SODIUM FLUORIDE Stosowany w płukankach do zębów jako substancja zapobiegająca powstawaniu próchnicy. Wzmacnia szkliwo poprzez jego remineralizację  
SODIUM SACCARIN Stosowany w płukankach do zębów jako substancja zapobiegająca powstawaniu próchnicy. Wzmacnia szkliwo  
LIMONENE   Składnik kompozycji zapachowych
EUGENOL   Składnik kompozycji zapachowych
CINNAMAL   Składnik kompozycji zapachowych
BENZOIC ACID   Składnik kompozycji zapachowych

Czy wiesz co zawierają Twoje kosmetyki?

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum rutrum lacus in nulla tincidunt tincidunt.

Powiadom Znajomego








Zamknij